Tíðindaskriv/Forn
FORN letur nú forn.fo upp og miðlar spennandi fundir úr føroysku moldini. Samstundis eftirlýsir felagið kanningarúrslit, greiðar mannagongdir og betri samskifti við fólk, sum lata forngripir inn.
Ein svørðknøttur, sum Jan Hammer Egholm fann í Tjørnuvík í 2022 og læt Tjóðsavninum beinanvegin, hevur nú verið hjá savninum í meira enn fýra ár. Sambært finnaranum hevur hann framvegis ikki fingið eina skjalfesta fakliga niðurstøðu um aldur og uppruna.
Hetta er eitt av málunum, sum FORN – Føroya Metalfinnara- og Fornfrøðifelag – nú varpar ljós á. Nýggja heimasíðan forn.fo skal gera fundir, myndir og vitan atkomilig fyri almenningin og geva limunum eina felags rødd.
Funnin leygardag – latin inn mánamorgun
Leygardagin 29. oktober 2022 fann Jan Hammer Egholm svørðknøttin við metalfinnara í Tjørnuvík. Hann upplýsir, at Tjóðsavnið fekk boð umleið eitt korter seinni, og at gripurin varð latin inn mánamorgunin 31. oktober. Endamálið var, at hann skuldi kannast og søguligi týdningurin staðfestast.
Nú, fýra ár seinni, saknar hann enn eitt greitt svar. Sambært Egholm hevur hann fleiri ferðir spurt eftir kanningarúrslitum. Hann upplýsir eisini, at ein serfrøðingur uttanlands hevur bjóðað sær at kanna gripin, men at fyrispurningurin til Tjóðsavnið um hetta ikki er svaraður.
Greinin á forn.fo vísir eisini til eitt 3D-líkan frá Tjóðsavninum. Tað, finnarin eftirlýsir, er ein faklig niðurstøða og kunning um, hvat er gjørt, hvat vantar, og nær væntast kann, at málið kemur víðari.
Ein møguligur lykil til vápnasøguna
Svørðknøtturin er parturin við endan á svørðhandtakinum – ikki eitt heilt svørð. Stutt eftir fundin metti Tomáš Vlasatý, sum hevur skrivað um slíkar gripir, út frá myndum, at talan kundi vera um eitt frábrigdi av Bretsku Oyggjunum frá 11. ella 12. øld, umleið ár 1000–1200. Hetta er ein fyribils myndameting, ikki ein staðfest tíðarfesting.
Verður ein tíðarfesting til víkingatíð staðfest, kann fundurin fáa serligan týdning fyri vitanina um vápn í Føroyum. FORN vil hava kannað, um talan tá kann vera um fyrsta og higartil einasta staðfesta vápnafundin úr hesum tíðarskeiði í landinum. Tað krevur bæði serfrøðiliga kanning og samanbering við savnsskráir. Júst tí eigur spurningurin ikki at standa ósvaraður ár eftir ár.
Ringurin við teimum samanløgdu hondunum
Eitt annað dømi er ringurin, sum er lýstur sum gyltur silvurringur. Tvær hendur taka saman á framstykkinum – eitt snið, sum kann bera eina søgu um trúfesti, kærleika og lyfti. Í greinini á forn.fo verður hann fyribils mettur at vera frá umleið 1500–1700. Hvørki aldurin ella metallinnihaldið er endaliga staðfest.
Jan Hammer Egholm fann eisini henda ringin. Hann upplýsir, at ringurin varð latin Tjóðsavninum, men at hann enn saknar eina fakliga niðurstøðu. Sambært honum snýr trupulleikin við vantandi kunning seg eisini um aðrar innlatnar lutir.
Rúnasteinurin vísir ein veg fram
FORN fegnast um arbeiðið við rúnasteininum av Sondum á Sandi. Tjóðsavnið kunngjørdi 22. juli 2026, at ein rúnufrøðingur skuldi koma til Føroya síðst í august. Nú er boðað frá almennari framløgu 14. november, har Lisbeth M. Imer frá Nationalmuseet í Keypmannahavn fer at greiða frá rúnum og tulkingini av steininum.
Hetta er eitt gott dømi um serfrøðiliga kanning og almenna miðling. Spurningurin hjá FORN er ikki, um rúnasteinurin skuldi kannast, men hví ein finnari av einum øðrum møguliga týdandi gripi eftir fýra ár enn ikki hevur fingið eina niðurstøðu ella greiða ætlan.
Ognarrættur má fylgjast av ábyrgd
Í einum munnligum fyrispurningi, dagfestum 11. november 2026, spyr Sirið Stenberg landsstýrismannin Bárð á Lakjuni, um hann ætlar at leggja fram lógaruppskot um, at forngripir, sum fólk finna í náttúruni, skulu vera ogn landsins. Viðmerkingarnar umrøða eisini innlating og skipanir í grannalondunum, har finnarar kunnu fáa samsýning.
FORN vil vera við í hesum orðaskifti. Felagið vil verja áhugamálini hjá limunum og samstundis virka fyri ábyrgdarfullari leiting, skráseting og varðveiting. Fólk, sum boða frá og lata fundir inn, eiga at verða møtt sum samstarvsfelagar. Krøv til finnaran eiga at fylgjast av greiðari skráseting, rímiligum samskifti og kunning um framhaldið.
Vit í Føroya Metalfinnara- og Fornfrøðifelag bjóða okkum fegin at koma á fund við landsstýrismannin, nú arbeitt verður við nýggjari lóggávu á økinum. Vit síggja fram til eina greiða og rímiliga lóg, sum tekur atlit til allar partar, og har vit kunnu læra av royndunum í grannalondunum, millum annað donsku danefæ-skipanini.
Fundirnir skulu gerast felags vitan
Vantandi kunning um innlatnar fundir er, sambært Egholm, ein av orsakunum til, at FORN varð stovnað. Felagið vil savna vitan, hjálpa við fyribils eyðmerking og miðla fundir í samstarvi við finnarar, serfrøðingar og søvn.
Á forn.fo eru nú millum annað tríggjar myndprýddar greinar: um svørðknøttin úr Tjørnuvík, ringin við teimum samanløgdu hondunum og ein mynt, sum Charles Olsen hevur funnið, og sum møguliga er úr víkingatíðini. Greinarnar skilja millum staðfestar upplýsingar og fyribils metingar.
FORN heitir nú á Tjóðsavnið um eina skrivliga frágreiðing um svørðknøttin og ringin: Hvat er gjørt? Hvørjar kanningar vanta? Og nær kunnu finnarar og almenningur vænta at fáa úrslitini? Samstundis vil felagið hava eina fasta mannagongd fyri móttøku, kunning og samstarv um innlatnar fundir.
Fornlutirnir skulu ikki bara goymast. Vitanin, sum teir bera, skal eisini koma fram.
Samband: Jan Hammer Egholm, formaður í FORN. forn.fo
Myndir og leinkjur til miðlarnar
Báðar myndir: Jan Hammer Egholm. Myndirnar kunnu nýtast við umrøðu av hesum tíðindaskrivi, við navni myndatakarans.
Svørðknøtturin úr Tjørnuvík. Funnin 29. oktober 2022. Tomáš Vlasatý hevur út frá myndum fyribils mett hann til 11. ella 12. øld. Mynd: Jan Hammer Egholm.
Les greinina: Svørðknøtturin úr Tjørnuvík
Ringurin við samanløgdum hondum, lýstur sum gyltur silvurringur og fyribils mettur til umleið 1500–1700. Aldur og metallinnihald eru ikki endaliga staðfest. Mynd: Jan Hammer Egholm.
Les greinina: Eitt lyfti í silvuri og gulli
Triðja greinin: Ein myntur úr víkingatíðini?
Bakgrundskeldur
Tjóðsavnið: Rúnasteinurin (22. juli 2026) | Framløga um rúnasteinin (14. november 2026)
Sirið Stenberg: Munnligur fyrispurningur um forngripir, 11. november 2026 (viðlagt). Upplýsingar um innlating og samskifti: Jan Hammer Egholm.
Deil á Facebook
