Offshore aling: Vinnuævintýr á havi

Grein

Norska Hanna Bakke-Jensen, skrivstovuleiðari í Biomarint hevur skrivað áhugaverda grein um aling á opnum havi. 

Hon sær aling offshore sum eitt møguligt nýtt norskt vinnuævintýr, men leggur samstundis dent á, at menningin má fara fram undir greiðum karmum og við stórari ábyrgd. 

Niðurstøðan er, at potentialið er stórt – bæði fyri virðisskapan og arbeiðspláss – men at hetta er  treytað av politiskari fyrisigiligheit, strongum krøvum til trygd og umhvørvi og eitt tætt samstarv millum myndugleikar og vinnu.

Við avgerðini hjá stjórnini 27. februar 2026 um at lata økini Norskerenna sør, Frøyabanken nord og Trænabanken upp fyri aling á opnum havi, hevur Noreg tikið eitt týðandi stig móti tí, sum kann gerast næsta stóra havvinnan hjá landinum.

Eftir fleiri ár við útgreiningum, tøkni­menning og politiskum kjaki er aling á opnum havi ikki longur eitt fjarframtíðar hugskot, men ein veruligur møguleiki. Eg havi trúgv á, at hetta kann gerast eitt nýtt norskt vinnuævintýr. Júst tí mugu vit gera tað rætt – frá fyrsta degi. Bæði vinnan og myndugleikarnir mugu taka ábyrgd fyri, at menningin fer fram á ein tryggan, burðardyggan og samfelagsbúskaparliga skynsaman hátt.

Stórt tilfeingi

Aling á opnum havi hevur stórt potentiali. Sambært einari virðisketu­greining, sum Menon Economics gjørdi fyri Biomarint forum í 2023, kann vinnan skapa umleið 14 milliardir krónur í árligari virðisskapan og geva arbeiði til umleið 7.400 fólk í allari virðisketuni. Hóast framleiðslan fer at fara fram langt til havs, fara ringvirkningarnar at gagna strandarøkjunum. Fyri skipasmiðjur og veitaravinnu, sum í dag uppliva óvissu og sveiggjandi uppgávumongd, kann aling á opnum havi merkja økta virksemi, nýggjar sáttmálar og støðugari arbeiðspláss.

Somuleiðis kann aling á opnum havi økja um matframleiðsluna úr havinum í einari tíð, har vøksturin í strandarnærari aling hevur staðið í stað, og kvoturnar á fleiri av okkara týdningarmestu fiskastovnum eru søguliga lágar. Heimurin fær alt fleiri munnar at metta. Tá 70 prosent av jarðarknøttinum eru dekkað av vatni, er tað natúrligt, at størri partur av matinum kemur úr havinum.

Ein pionervinna

Norsk aling er ein pionervinna. Tá alivinnan vaks fram í 1970- og 80-árunum, hendi tað gjøgnum royndir og mistøk. Tað var neyðugt og rætt tá. Men aling á opnum havi kann ikki mennast á sama hátt. Váðin er størri, frástøðurnar longri og kompleksiteturin hægri. Tað er ikki pláss fyri somu skeivstígum, sum eyðkendu fyrstu árini við strandarnærari aling.

Tó byrjar aling á opnum havi ikki frá ongum. Vinnan kann byggja á royndir og serkunnleika úr aling, offshore olju og gass og maritimari vinnu. Samansetingin av hesum heimskendu fakumhvørvum gevur eitt serstakt útgangsstøði. Tað er ein styrki – men eisini ein ábyrgd. Strangar krøv til fiskaheilsu, veðurlags- og umhvørvishugsan og samlív mugu vera grundarlag undir einari burðardyggari framleiðslu.

Á einum øki er aling á opnum havi tó framvegis ein pionervinna: reguleringin. Tí virksemið fer fram uttanfyri landhelgina, mugu nýggjar karmar gerast fyri, hvussu hetta skal skipast. Meðan olju- og gassvirksemi verður regulerað á landgrunninum, fer aling á opnum havi fram í vatnsúluni omanfyri. Regional og lokal myndugleiki fer heldur ikki at hava somu mótmælisrættindi sum við strandarnærari aling. Hetta kann geva minni byrokrati og meira fyrisigiligar tilgongdir, men setir samstundis stór krøv til tjóðarliga stýring og greið ábyrgdarviðurskifti.

Samstarv millum myndugleikar og vinnu verður avgerandi fyri at tryggja góða tilfeingisnýtslu og høga virðisskapan. Tí hevur Biomarint forum skotið upp at seta á stovn eitt samstarvs- og trygdarforum, har vinnuaktørar, partar á arbeiðsmarknaðinum, viðkomandi stovnar og umboð fyri aðrar havvinnur hittast javnan. Royndir úr øðrum geirum vísa, at slík forum eru gagnlig fyri at byggja álit, greiða væntanir og loysa ósemjur, áðrenn tær vaksa seg stórar.

Gransking og opinleiki

Skal aling á opnum havi eydnast, krevst politisk fyrisigiligheit, greiðir karmar og ein heildarfatan av, hvussu havið skal nýtast. Tað krevur eisini, at vinnan sjálv tekur ábyrgd fyri at menna loysnir, sum eru tryggar, burðardyggar og góðtiknar av samfelagnum. Vit mugu fara frá at tosa um potentialið til at byggja skipanir, sum gera tað møguligt at realisera tað. Trý atlit mugu standa í miðdeplinum: trygd, umhvørvi og samlív.

Aling á opnum havi fer fram í økjum, sum eru nógv meira veðurtung enn aling á firðum. Trygdin má tí vera grundsúla. Arbeiði offshore ber váða við sær, og tí mugu strangar HMS-krøv galda sambært norskari lóggávu – bæði viðvíkjandi tekniskari trygd og einum tryggum likamligum og sálarligum arbeiðsumhvørvi. Greitt má vera, at loyvishavarar bera yvirskipaðu ábyrgdina fyri trygd og váðametingum. Norsk lønar- og arbeiðsviðurskifti mugu vera ein sjálvsagdur treyt.

Strandarnær aling hevur havt umhvørvisligar avbjóðingar, serliga knýttar at laksalús og ávirkan á villlaks. Aling á opnum havi hevur ikki ráð at endurtaka hesi mistøk. Missir vinnan umhvørvisliga trúvirði frá byrjan, missir hon eisini álitið hjá samfelagnum. Umstøðurnar offshore kunnu minka um nakrar av dagsins avbjóðingum – sterkari streymar og størri frástøður kunnu geva betri fiskaheilsu og minni smittutrýst – men nýggj tøkni og rakstrarhættir bera eisini nýggjar váðar. Tí mugu umhvørviseftirlit, gransking og opinleiki vera integrerað frá fyrsta degi.

Gerast hetta rætt, kann aling á opnum havi gerast ein nýggj kapittul í norskari havsøgu.

Motorur fyri virðisskapan

Noreg hevur stór havøki, men tey eru langt frá tóm. Fiskivinna, orka, shipping og verjan nýta longu havið aktivt, og umhvørvishugsan og friðing krevja sítt pláss. Aling á opnum havi má finna sítt pláss uttan at troka aðrar vinnur burtur. Serliga fiskivinnan er týdningarmikil – hon er ikki bert vinna, men mentan og lívsháttur fram við strondini. Aling á opnum havi má ikki minka um møguleikar fiskivinnunnar at reka trygt og effektivt. Hetta krevur vitanarliga grundaða planlegging og veruligt samskifti millum vinnurnar.

Stjórnin legði í 2024 fram eitt sett av prinsippum fyri vinnuvirksemi á havi. Tey vóru góð, men prinsipp hava onga meining, um tey ikki verða fylgd. Fyri aling á opnum havi – og aðra virksemi – mugu tey vera stýrandi, ikki bert vegleiðandi. Hetta snýr seg um meira enn økisnýtslu; tað snýr seg um legitimitet. Skal aling á opnum havi gerast ein varandi vinna, má hon mennast í samstarvi við tey, sum longu nýta havið – ikki á kostnað av teimum.

Aling á opnum havi kann gerast ein motorur fyri virðisskapan fram við strondini. Hon kann skapa nýggj arbeiðspláss, nýggjar útflutningsmøguleikar og nýggj tøknilig umhvørvi. Men hetta hendir ikki av sær sjálvum. Tað krevur fyrisigiligar karmar, stuðul til nýskapan og eina vinnu, sum hugsar og íleggur langsiktað. Eisini krevst ein heildarsjón: Aling á opnum havi má ikki gerast ein isolerað vinna, men ein partur av einum størri marinum og maritimum økoskipan av tøkni, gransking og ídnaði.

Gera vit hetta rætt, kann aling á opnum havi gerast eitt nýtt kapittul í norskari havsøgu – eitt kapittul, sum sameinir tøkni, náttúrutilfeingi og samfelagsábyrgd á ein hátt, sum skapar varandi virðir og arbeiðspláss fyri alt landið.

Deil á Facebook